Bảo dưỡng và bảo quản ắc quy

Tuổi thọ và hiệu suất của bình ắc quy phụ thuộc rất lớn vào quy trình bảo dưỡng định kỳ và phương pháp bảo quản hằng ngày. Một chiếc bình ắc quy được chăm sóc đúng kỹ thuật không chỉ hoạt động mạnh mẽ, ổn định mà còn giúp người dùng tiết kiệm được rất nhiều chi phí thay thế sớm.

Dưới đây là cẩm nang hướng dẫn chi tiết quy trình bảo dưỡng và bảo quản ắc quy chuẩn kỹ thuật từ nhà sản xuất, chia làm 4 nội dung cốt lõi:

1. Kiểm tra và làm sạch ắc quy

Hoạt động làm sạch và kiểm tra ngoại quan cần được thực hiện thường xuyên để ngăn ngừa hiện tượng rò rỉ điện hoặc oxy hóa cọc bình:

Kiểm tra ngoại quan vỏ bình: Thường xuyên kiểm tra bên ngoài bình xem có xuất hiện vết nứt vỡ, rò rỉ dung dịch điện dịch hay bị phồng rộp, biến dạng hay không.
Kiểm tra van mặt bình: Đảm bảo các van an toàn trên mặt bình đã được xoay chặt chẽ và kín khít.
Kiểm tra lượng điện dịch: Xem lượng dung dịch axit bên trong bình có đủ mức tiêu chuẩn hay bị cạn.
Kiểm tra và vệ sinh cọc bình: Xem các đầu cực, đầu nối và dây dẫn có bị lỏng lẻo không. Dùng bàn chải cạo sạch các vết rỉ sét, muối sunfat oxy hóa bám quanh cọc và siết chặt lại nếu bị lỏng.
Lau chùi bụi bẩn: Làm sạch dầu mỡ, chất bẩn bám trên vỏ bình, đặc biệt là khu vực bề mặt phía trên chứa các đầu bản cực để tránh hiện tượng phóng điện tự động qua lớp bụi bẩn.
Sử dụng chất làm sạch an toàn: Không sử dụng các hóa chất tẩy rửa không được phép để làm sạch bình. Chỉ nên sử dụng khăn ẩm lau sạch rồi lau khô lại. Với vết bẩn cứng đầu hoặc dầu mỡ, có thể dùng một ít dầu hỏa để tẩy rửa.
Nơi bảo quản bình: Để ắc quy ở nơi khô ráo, thoáng mát, nhiệt độ thấp. Tránh xa hoàn toàn các nguồn điện và nguồn nhiệt trực tiếp.
Tránh vật dụng kim loại: Tuyệt đối không mang theo các đồ trang sức hay công cụ bằng kim loại khi thao tác gần bề mặt ắc quy để tránh nguy cơ ngắn mạch chập điện.

2. Sạc bình ắc quy

Hệ thống và quy trình sạc điện có ảnh hưởng trực tiếp chiếm tới 80% tuổi thọ của bình ắc quy. Hãy tuân thủ các quy tắc sạc sau:

Sử dụng bộ sạc chuẩn: Sử dụng máy sạc chất lượng cao, đúng thông số kỹ thuật tiêu chuẩn khuyến cáo của nhà sản xuất.
Đấu nối đúng cực tính: Luôn kết nối đúng cực khi sạc: cực âm (-) của máy sạc vào cực âm (-) của bình, và cực dương (+) của máy sạc nối vào cực dương (+) của bình. Tuyệt đối không được đấu nhầm cực.
Kiểm soát dòng sạc: Dòng sạc sử dụng lý tưởng không nên vượt quá 10% dòng dung lượng định mức ghi trên bình (Ví dụ: Bình 100Ah thì sạc dòng tối đa 10A). Dòng sạc nhỏ tuy thời gian sạc lâu hơn nhưng sẽ giúp bảo vệ tấm cực tốt nhất, hạn chế chai bình.
Không sạc sai công suất: Không dùng dòng sạc của loại bình dung lượng lớn để nạp ép cho bình có dung lượng nhỏ hơn.
Sạc ngay sau khi sử dụng: Tiến hành sạc bù điện cho ắc quy ngay sau khi xe/thiết bị làm việc xong (càng nhanh càng tốt) để bù lại ngay lượng năng lượng đã phóng ra, hạn chế sunfat hóa bản cực.
Sạc tranh thủ: Có thể tranh thủ sạc bổ sung cho bình trong các khoảng thời gian nghỉ giữa giờ làm việc.
Thời gian sạc vừa đủ: Không sạc ngâm quá lâu sau khi bình đã đầy điện vì sẽ làm nóng và hỏng bình. Thời gian cho phép sạc thêm chỉ từ 1.0 – 1.5 giờ sau khi bình báo đầy (Tốt nhất nên sử dụng các bộ sạc thông minh có chức năng tự động ngắt).
Nhiệt độ khi sạc: Quá trình sạc phải được thực hiện ở nơi thoáng mát (trong kho lạnh càng tốt). Nhiệt độ bình trong lúc sạc phải luôn đảm bảo dưới 45°C. Có thể dùng thêm quạt gió để hỗ trợ làm mát cọc bình trong lúc nạp điện.
Thông thoáng khi sạc: Khi nạp điện, nên mở nắp thùng chứa ắc quy hoặc mở nắp châm nước (nếu thuận tiện và an toàn) để khí hydro thoát ra ngoài dễ dàng, tránh tụ khí gây cháy nổ.

3. Châm nước bảo dưỡng

Đối với dòng ắc quy nước, nước cất bị bay hơi trong quá trình sạc nạp cần được châm bổ sung định kỳ:

Kiểm tra mức nước định kỳ: Kiểm tra và bổ sung thêm nước cất khi mức nước xuống thấp (Nên thực hiện đều đặn vào ngày làm việc đầu tiên của mỗi tuần).
Không châm thêm axit: Chỉ châm thêm nước cất tinh khiết, tuyệt đối không tự ý châm thêm dung dịch axit vì nồng độ axit trong bình đã được nhà máy cân chỉnh chuẩn. Nồng độ axit quá cao sẽ làm rách tấm ngăn, rụng bản cực và đẩy nhanh quá trình sunfat hóa. Ngược lại, nồng độ quá thấp sẽ làm giảm điện thế của bình.
Thời điểm châm nước: Nên châm nước sau khi sạc xong từ 2 – 3 giờ và trước khi đem bình ra sử dụng.
- Trường hợp đặc biệt: Nếu phát hiện bình bị cạn trơ bản cực ra ngoài trước khi sạc, phải châm nước cất ngập bề mặt bản cực trước, sau đó tiến hành sạc đầy rồi mới châm đủ lượng nước đạt chuẩn sau khi sạc 2 – 3 tiếng.
Lượng nước châm vừa đủ: Chỉ châm đến vạch quy định của nhà sản xuất (hoặc cách mặt trên của bản cực từ 6 – 12 mm), tuyệt đối không châm quá đầy tràn ra ngoài cọc bình.
Chỉ sử dụng nước cất tinh khiết: Không sử dụng nước máy, nước mưa hay nước giếng vì các nguồn nước này chứa nhiều tạp chất, kim loại sẽ gây phản ứng phụ làm hỏng cọc chì và làm hỏng ắc quy nhanh chóng.

4. Hướng dẫn sử dụng hiệu quả

Sử dụng bình đúng tải, đúng công suất thiết kế là chìa khóa vàng bảo vệ nguồn điện bền bỉ:

Tránh xả sâu cạn kiệt: Chỉ nên để bình ắc quy phóng điện khoảng 75 – 80% dung lượng định mức rồi đem sạc (Ví dụ: Bình hoạt động liên tục được 5 giờ thì chỉ nên dùng dưới 4 giờ rồi sạc). Hãy quan sát vạch chỉ thị dung lượng điện trên táp-lô xe.
Tránh nhiệt độ cao: Hạn chế tối đa việc vận hành phương tiện hoặc đặt bình ở nơi có nguồn nhiệt quá cao, nguồn điện từ trường mạnh.
Nạp đầy trước khi dùng: Chỉ sử dụng bình khi đã được nạp đầy hoàn toàn.
Sử dụng dây dẫn đạt chuẩn: Tiết diện đầu nối dây dẫn từ cọc bình ra tải phải đúng tiêu chuẩn kỹ thuật (tránh dây quá dài, quá nhỏ gây sụt áp và tiêu tốn năng lượng vô ích).
Liên hệ kỹ thuật khi có sự cố: Khi gặp bất kỳ biểu hiện bất thường nào của bình ắc quy (như phồng vỏ bình, cọc nóng ran, sạc không vào điện…), hãy lập tức ngắt nguồn và gọi ngay cho bộ phận kỹ thuật để được hỗ trợ chuyên sâu kịp thời, tránh các tai nạn cháy nổ đáng tiếc.

Việc thực hiện đúng quy trình bảo dưỡng và bảo quản ắc quy trên đây sẽ giúp kéo dài đáng kể tuổi thọ của bình điện, mang lại sự an toàn và hiệu quả kinh tế cao nhất cho người sử dụng.